Rehberlik Araştırma Merkezleri ve Özel Eğitim

Rehberlik ve Araştırma Merkezleri, özel eğitim ve rehberlik alanlarında çocuklarımızın gelişimine destek olmayı amaçlayan Milli Eğitim Bakanlığına bağlı kurumlardır.

• Zihinsel Yetersizlik
• Fiziksel Yetersizlik
• Otizm Spektrum Bozukluğu
• Görme Yetersizliği
• İşitme Yetersizliği
• Öğrenme Güçlüğü
• Üstün Zekâ

gibi alanlarda eğitsel değerlendirme ve tanılama gibi hizmetleri bu kurum üzerinden alabilmekteyiz.

1. Evrak Kayıt Odası

Sürecin ilk noktası olan bu odada, merkeze başvuran öğrencinin dosyası detaylıca incelenir ve resmi sisteme girişi sağlanır. RAM bünyesindeki tüm bu kayıt ve takip işlemleri MEBBİS-RAM modülü üzerinden güvenli bir şekilde yürütülmektedir.

2. Özel Eğitim Odaları

Öğrencilerin eğitsel değerlendirmelerinin gerçekleştirildiği ana birimlerdir. Bu odalarda uzmanlar tarafından bireyin akademik başarısı, sosyal becerileri, iletişim yetenekleri ve algısal gelişimi çok yönlü olarak incelenir.

3. Performans Alımı ve Değerlendirme

Eğitsel değerlendirme sürecinin en kritik aşamalarından biridir. İncelemeyi gerçekleştiren uzman, bireyin yetersizlik/engel türüne uygun olarak hazırlanmış “Performans Belirleme Formu” üzerinden değerlendirme yapar. Formun ilgili alanları eksiksiz ve ayrıntılı bir şekilde doldurulur; bireye dair uzman görüşleri ile Özel Eğitim Hizmetleri’ne yönelik geliştirilen öneriler rapora işlenerek imzalanır.

4. Fizyoterapi Odası

Öğrencilerin fiziki ve motor gelişim durumlarının değerlendirildiği, kaba ve ince motor becerilerinin incelendiği özel odadır.

5. Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu (Kurul Odası)

Tüm incelemelerin, performans alımlarının ve raporların tek bir potada eritilerek sonuca bağlandığı merkezdir. Bu odada toplanan kurul, öğrencinin eğitsel değerlendirme sonuçlarını inceleyerek bireyin en az kısıtlayıcı ortamda eğitim alabileceği okul türüne ve yerleştirme (yönlendirme) kararına imza atar.

6. Rapor Odası

Sürecin son aşaması olan bu birimde, öğrencilerin hazırlanan tüm resmî dosyaları arşivlenir ve muhafaza edilir. Aynı zamanda kurulca onaylanan eğitsel değerlendirme raporlarının sonuçları bu odadan teslim alınır.

Eğitsel değerlendirme ve tanılama işlemlerinin resmî olarak yürütülebilmesi için öncelikle doğru RAM hizmet bölgesinde bulunulması gerekir:

• Okula Kayıtlı Öğrenciler İçin: İşlemler, öğrencinin kayıtlı olduğu okulun bulunduğu bölgedeki RAM tarafından yürütülür.
• Herhangi Bir Okula Kayıtlı Olmayanlar İçin: Bireyin ikamet adresi ya da bakım ve barınma hizmetinden yararlandığı kurumun yer aldığı bölgedeki RAM yetkilidir.

Performans alımı yapılan bireyin dosyası, Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği’nce oluşturulan Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu’na sunulur. Bu kurul; RAM müdür yardımcısı başkanlığında, özel eğitim bölüm başkanı, özel eğitim ve rehberlik öğretmenleri, (varsa) fizyoterapist ve veli/öğrenciden oluşur.

Tanılamada; bireyin Engelli Sağlık Kurulu Raporu ile zihinsel, fiziksel, ruhsal, sosyal gelişim özellikleri ve akademik disiplin alanlarındaki yeterlilikleri, eğitim performansı, ihtiyacı, eğitim hizmetlerinden yararlanma süresi ve Bireysel Gelişim Raporu dikkate alınır.

Karar oy çokluğu ile alınır; eşitlik halinde başkanın oyu belirleyicidir. En geç 30 iş günü içinde sonuçlandırılır. Kurul üyeleri 2 yıl süreyle görev yapar.

Gerekli Belgeler: Elektronik imzalı sağlık raporu, eğitsel değerlendirme isteği formu, çocuğun ve anne ya da babasının kimliği ile kimlik fotokopisi.

• Refakat Şartı: Çocuğun, anne ya da babasıyla birlikte incelemeye gelmesi gerekmektedir.
• Velayet / Vesayet Durumu: Eğer velayet ya da vesayet gerektirecek bir durum varsa, anne-baba veya vasi incelenecek bireyin yanında olmalıdır. Vasilik bulunması halinde, vasi olduğunu gösterir belge mutlaka getirilmeli ya da nüfus kayıt örneği ibraz edilmelidir.
• İşitme Yetersizliği Olan Öğrenciler: İşitme yetersizliği olan bireylerin destek eğitim programından yararlanabilmesi için işitme kaybının tipine ve derecesine uygun cihaz kullanması zorunludur. İşitme yetersizliği olan bireylerin incelemelerinde cihaz kullanma durumlarına dikkat edilmelidir.
• Özel Öğrenme Güçlüğü Tanılama Süreci: Daha önce hiç tanı almamış özel öğrenme güçlüğü olan öğrenciler için RAM’da ÖGT testi uygulanır. ÖGT testi yaş aralığı; 1. sınıfın 2. dönemi ile 4. sınıfın 2. dönemi arasıdır (11 yaş 1 ay başlamadan öncedir).Bu öğrenciler öncelikle zeka testine girer; zeka testi sonucu 70 ve üstü çıktığında sağlık raporu almalarına gerek yoktur.

Sağlık Raporu Türleri

• ÇÖZGER (Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu): 0-18 yaş aralığındaki çocuklar için gerekmektedir.
• Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu: 18 yaş üstü bireyler için gerekmektedir.
• Durum Bildirir Tek Hekim Raporu: Devlet okulu kararı için yeterli olacak rapor türüdür. Öğrenciyi tek hekimin görmesi yeterli olacaktır.
• Not: Sadece tam teşekküllü devlet hastanesinden alınan raporlarla işlem yapılır.
• Not: En az yüzde %20 sağlık tanısı olan öğrenciler destek eğitimden yararlanabilir.

Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu kararına göre öğrencinin bulunduğu eğitim kurumunda eğitime devam etmesine, farklı bir eğitim kurumuna yönlendirilmesine ya da özel durumlarına göre hastanede veya evde eğitim almasına karar verilebilir.

• Tam Zamanlı Kaynaştırma: Özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin, akranlarıyla birlikte genel eğitim sınıflarında eğitim alması sürecidir.
• Yarı Zamanlı Kaynaştırma: Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin, genel eğitim okullarına bağlı özel eğitim sınıflarında eğitim alması sürecidir.
• Özel Eğitim Anaokulu: Okul öncesi dönemdeki özel eğitim ihtiyacı olan çocuklar için açılmış özel eğitim kurumlarıdır.
• Özel Eğitim Uygulama Okulu 1, 2 ve 3. Kademe: Temel yaşam becerilerini geliştirmeyi hedefleyen, yetersizlik türlerine göre düzenlenmiş ilkokul (1. kademe), ortaokul (2. kademe) ve lise (3. kademe) düzeyindeki okullardır.
• Özel Eğitim Meslek Okulu: Özel eğitim ihtiyacı olan bireylere akademik bilgiyle birlikte mesleki beceriler kazandırmayı amaçlayan kurumlardır.
• Mesleki Eğitim Merkezi (MESEM): Özel eğitim ihtiyacı olan bireylerin de dahil olabildiği, çıraklık ve mesleki eğitim süreçlerinin yürütüldüğü merkezlerdir.
• Görme Yetersizliği ve İşitme Yetersizliği Okulları: Görme veya işitme yetersizliği olan öğrencilere yönelik özel olarak düzenlenmiş ve yapılandırılmış eğitim kurumlarıdır.
• Evde Eğitim: Sağlık problemleri nedeniyle eğitim kurumlarına devam edemeyen özel eğitim ihtiyacı olan bireylere eğitim hizmetinin ev ortamında sunulmasıdır.
• Hastanede Eğitim: Sağlık kuruluşlarında yatarak tedavi gören özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin eğitim süreçlerinin kesintiye uğramaması için hastane bünyesinde sunulan eğitim hizmetidir.

Evde Eğitim Hakkında

Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerden sağlık problemi nedeniyle en az on iki hafta süreyle örgün eğitim kurumlarından yararlanamayacağı ya da yararlanması durumunda sağlığı açısından risk oluşturacağı belgelendirilen öğrencilerimize evde sunulan eğitim hizmetidir.

Öğrencinin evde eğitim hizmeti kapsamında alacağı haftalık ders saati, sorumlu olduğu eğitim programı esas alınarak ilköğretim kademesinde veya özel eğitim programı uygulanan ortaöğretim kademesinde bir okula kayıtlı olanlar için haftada 10 ders saatinden, diğer ortaöğretim kademesinde bir okula kayıtlı olanlar için ise haftada 16 ders saatinden az olmayacak şekilde planlanır.

Mesleki ve Teknik Eğitim Sınırı: Mesleki ve teknik eğitim programlarının uygulandığı okullarda kayıtlı olan öğrencilerden sadece 9. sınıf öğrencileri için evde eğitim hizmeti sunulur.

Gerekli Belgeler: Eğitsel değerlendirme isteği formu ve durum bildirir kurul raporu, kimlik ve kimlik fotokopisi.

Not: Çocuğun anne ya da babasıyla incelemeye gelmesi gerekmektedir.

Hastanede Eğitim Hakkında

Zorunlu öğrenim çağındaki özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerden sağlık problemi nedeniyle sağlık kuruluşlarında yatarak tedavi gören öğrenciler için hastanede sunulan eğitim hizmetidir.

Hastanede eğitim hizmeti, özel eğitim ihtiyacı olan öğrencinin veli/vasisinin il/ilçe özel eğitim hizmetleri kuruluna yazılı başvurusu ve öğrencinin tedavisinden sorumlu hekim/hekimlerin yazılı görüşü ile sağlanır. Özel eğitim hizmetleri kurulu tarafından hastanede eğitim hizmeti kararının bir örneği ilgili kurum ve kuruluşlara iletilir.

Gerekli Belgeler: Hastanede eğitim için “hastanede eğitim uygundur” ibareli tek hekim raporu ve eğitsel değerlendirme isteği formu gerekmektedir.

Not: Gelmesi bir sorun teşkil etmeyecekse çocuğun annesi ya da babası ile gelmesi gerekmektedir. Gelemeyecek durumdaki çocuk için hastanede incelemesi yapılır.

Destek Eğitim Odası Hakkında

Okul ve kurumlarda, kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla eğitim uygulamaları kapsamında yetersizliği olmayan akranlarıyla birlikte aynı sınıfta eğitimlerine devam eden özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin sunulan eğitim hizmetlerinden en üst düzeyde yararlanmaları amacıyla özel araç gereçler ile eğitim materyalleri sağlanarak oluşturulmuş eğitim ortamlarıdır.

Kaynaştırma yoluyla eğitim uygulamaları kapsamında yetersizliği olmayan akranlarıyla birlikte aynı sınıfta eğitimlerine devam eden özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler ile özel yetenekli öğrencilerin öğrenim gördüğü okul ve kurumlarda “Destek Eğitim Odası” açılması zorunludur.

Öğrencinin destek eğitim odasında alacağı haftalık ders saati, haftalık toplam ders saatinin %40’ını aşmayacak şekilde planlanır. (Haftalık 30 ders saati öğrenim gören bir öğrenci için söz konusu planlama en fazla 12 ders saati olacak şekilde uygulanır. Akranlarından ayrı ortamda aldığı eğitim süresini minimize etmek amacıyla bu üst sınır belirlenmiştir.)

Rapor Şartı ve Gerekli Belgeler: Destek eğitim alabilmesi için çocuğun RAM raporu olmalıdır. Bunun için gerekli belgeler; elektronik imzalı durum bildirir tek hekim onaylı sağlık raporu, eğitsel değerlendirme isteği formu ve çocuğun ve anne ya da babasının kimlik ve kimlik fotokopisidir.

Not: Çocuğun anne ya da babasıyla incelemeye gelmesi gerekmektedir.

• İlkokul Erteleme Hakkı: 72–78 ay aralığındaki çocuklar için doktor raporuyla (ÇÖZGER), 72 aydan küçük çocuklar için ise veli dilekçesiyle ilkokul kaydı ertelenebilir.
• Merkezi Sınav Tedbiri Hakkı: Özel eğitim ihtiyacı olan öğrenciler için merkezi sınavlarda engel durumlarına uygun süre, ortam, yöntem ve materyal düzenlemeleri (tedbir kararı) alınır.
• Yabancı Dil Muafiyeti Hakkı: İşitme yetersizliği, zihinsel yetersizliği veya otizmi olan öğrenciler, veli talebi ve BEP birimi kararıyla yabancı dil dersinden ve sınavlarından muaf tutulabilir.
• Görme Yetersizliği Sınav Düzenlemesi: Görme yetersizliği olan öğrenciler için sınavlardaki resim, şekil ve grafikler kabartma veya betimleme şeklinde hazırlanır ya da eş değer sorular sorulur.
• Uygulamalı Ders Muafiyeti Hakkı: Motor becerilerde yetersizliği olan öğrenciler, veli talebi doğrultusunda motor beceri gerektiren derslerin uygulamalı bölümlerinden muaf tutulabilir.
• İlkokulda Sınıf Tekrarı Hakkı: Özel eğitim öğrencilerine, veli talebi ve BEP birimi kararıyla ilkokulda bir defaya mahsus olmak üzere sınıf tekrarı yaptırılabilir.

Bireyin özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinden destek eğitimi alabilmesi için yürütülen süreçtir.

• Gerekli Sağlık Raporları: 0–18 yaş arası için Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER), 18 yaş üstü bireyler için ise Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu ibraz edilmelidir.
• İstenen Diğer Belgeler: Okuldan alınan eğitsel değerlendirme isteği formu ve RAM randevu fişi gerekmektedir.
• Refakat Şartı: İnceleme esnasında çocuğun anne ya da babasıyla birlikte gelmesi zorunludur.

BİLSEM Öğrenci Seçim Aşamaları

• 1. Aşama (Sınıf Öğretmeni Aday Gösterme): Genel zihinsel, görsel sanatlar ve müzik alanlarında yetenekli olduğu düşünülen öğrenciler, sınıf öğretmenleri tarafından e-Okul üzerinden gözlem formu doldurularak aday gösterilir. Bir öğretmen, sınıf mevcudunun en fazla %20’si kadar öğrenci belirleyebilir.
• 2. Aşama (Grup Ön Değerlendirme): Aday gösterilen öğrenciler, Bakanlıkça belirlenen merkezî okullarda tablet üzerinden grup tarama testine alınır.
• 3. Aşama (Bireysel İnceleme): Tablet taramasında barajı geçen öğrenciler, psikometrik ve teknik araçlarla RAM’larda bireysel değerlendirmeye alınır. Bu aşamada istenen performansı gösteren öğrenciler BİLSEM’e kayıt hakkı kazanır.
• Sınav Yaş Sınırı ve Geçerlilik: BİLSEM sınavlarına sadece ilkokul 1, 2 ve 3. sınıf öğrencileri katılabilir. Kazanılan haklar, devamsızlık gibi özel durumlar nedeniyle ilişik kesilmediği sürece lise sonuna kadar geçerlidir.

Özel Yetenekli Öğrenciler İçin Destek Eğitim Odası Süreci

Öğretmeni tarafından genel yetenek zihinsel alanında özel yetenekli olduğu düşünülen öğrenci için “Eğitsel Değerlendirme İsteği Formu” doldurularak, RAM’a yönlendirilir. RAM gelen form doğrultusunda öğrenciye randevu verir ve eğitsel değerlendirmesi yapılır. Sonuca göre özel yetenekli olduğu belirlenen öğrenciler için, Özel Eğitim Değerlendirme Kurulunca “Özel Yetenek Kaynaştırma Tedbiri” kararı verilir. Karar il/ilçe Özel Eğitim Hizmetleri Kuruluna gönderilir.

BİLSEM’e kayıtlı olan öğrencilerden destek eğitim odasından yararlanmak isteyenler, BİLSEM tarafından hazırlanan belgeler ile RAM’a başvuru yapar ve Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu “özel yetenek kaynaştırma tedbiri-bilsem öğrencileri için” (BEP birimi tarafından BEP planı hazırlanması, destek eğitim odasından yararlanması sağlanması) kararı vererek bu kararı il/ilçe Özel Eğitim Hizmetleri Kuruluna gönderir.

Veli İtiraz Hakkı: Veli; eğitsel değerlendirme, tanılama veya yerleştirme kararlarına, kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 iş günü içinde itiraz edebilir.

Okul Yönetimi İtiraz Hakkı: Yerleştirme kararı verilen okul yönetimi, öğrenciyi en az 30 iş günü izledikten sonra tanılama veya yerleştirme kararına itiraz edebilir.

Sonuçlanma Süresi: İl veya ilçe özel eğitim hizmetleri kuruluna yapılan itirazlar, en geç 30 iş günü içinde sonuçlandırılıp veliye, okula ve RAM’a yazılı olarak bildirilir.

İtiraz Merci: İl/İlçe Millî Eğitim Müdürlükleri bünyesinde bulunan İl/İlçe Özel Eğitim Hizmetleri Kuruludur.

Doktor uygun bulduğu takdirde öğrencinin tanısı kalkar. Tanı kaldırma işlemi; bireyin raporu baz alınarak bireyin raporu heyet raporu ise heyet raporuyla, tek hekim raporu ise tek hekim raporuyla gerçekleştirilir.

Gerekli Belgeler: Rapor iptaline yönelik sağlık raporu, çocuğun mevcut okulundan alınan eğitsel değerlendirme isteği formu, kimlik ve kimlik fotokopisi.

Başvuru Şartı: İnceleme için çocukla birlikte anne ya da babanın merkeze gelmesi gerekmektedir.

Önemli Not: Rapor iptal edildiğinde, bu durum kişinin ileriki yaşantısında herhangi bir sorun teşkil etmeyecektir.